Het ontslagcircus is gevuld met een grote groep artiesten die allemaal hun eigen kunstjes vertonen. Samen zorgen ze ervoor dat jij de clown bent die op zijn kop in een tobbe eindigt, of dat je als een Houdini meesterlijk ontsnapt uit een gevaarlijke ontslagzaak. Leer ze kennen, zodat je weet wie je vijand en wie je vriend is in het ontslagcircus.

De advocaat

Hoewel advocaten vaak betreuren dat het er zo hard aan toe gaat in ontslagzaken, worden zij er zelf niet minder van. Het is sowieso een beroepsgroep met wie het al heel lang heel erg goed gaat. Tussen 1996 en 2006 is het aantal advocaten met ruim zestig procent toegenomen tot veertienduizend. Gemiddeld kwamen er 550 per jaar bij. Zowel in economisch goede als slechte tijden groeide hun aantal. Die voorspoed ging hand in hand met het groeiend aantal rechtszaken over ontslagzaken in het algemeen. Mede daardoor is de advodcatendichtheid toegenomen. Op elke tienduizend inwoners zijn er nu acht advocaten. Tien jaar geleden waren er nog maar vijf advocaten per tienduizend nwoners. De gemiddelde advocaat bedient nu 1250 mensen, tegen tien jaar geleden tweeduizend. Het aantal ontslagzaken is echter wat afgenomen de laatste jaren. Maar bij de volgende economische recessie staan de advocaten weer voor je klaar. De ene keer helpen ze jou, de andere keer jagen ze je over de kling.

Meer informatie bij de Nederlandse Orde van Advocaten

De personeelsmanager

Dit is de functionaris die namens de werkgever het sociaal beleid handen en voeten geeft, en dus degene die te maken heeft met ontslagzaken. De uitvoering daarvan delegeert de personeelsmanager ook vaak, bijvoorbeeld aan een advocaat of aan de bedrijfsjurist, maar hij trekt wel aan de touwtjes zonder dat hij zelf een ontslagspecialist is. De ene keer is de personeelsmanager een integere persoon, die zorgt dat je netjes naar de uitgang wordt geleid, de andere keer is het een slager die je bloedend in de goot legt.
Het aantal personeelsmanagers is niet bekend. Schattingen lopen uiteen van twintigduizend tot vijftigduizend. Ongeveer zesduizend van hen zijn georganiseerd in de Nederlandse Vereniging van Personeelsmanagement en Organisatieontwikkeling (NVP). In hoogtijdagen neemt hun aantal toe, bij economische neergang wijken ook zij. Menige personeelsmanagers krijgt zelf ontslag in tijden van tegenspoed.

Meer informatie via de Nederlandse Vereniging voor Personeelsmanagement & Organisatieontwikkeling

De mediator

Dit is een onafhankelijke bemiddelaar die soms tussen jou en je baas in gaan zitten als een ontslagconflict lijkt vast te lopen en de emoties wat al te hoog oplaaien. De mediator doet geen uitspraak over de verschillende standpunten, maar begeleidt de onderhandelingen tussen de partijen. Ruim een derde van alle mediations gaat over arbeidsconflicten.
Steeds vaker geldt het als alternatief voor de gang naar de rechter. Sinds april 2005 kunnen werkgever en werknemer van de kantonrechter een voorstel krijgen om hun conflict op te lossen met behulp van een mediator. De eerste twee en een half uur zijn voor rekening van het ministerie van Justitie, die er veel belang bij heeft om conflictbemiddeling te stimuleren. Dit leidt namelijk tot een verlichting van de werkdruk van de rechterlijke macht.
In 1998 waren er nog slechts 329 rechtszaken waarbij professionele mediation werd toegepast. In 2005 was dat aantal groter dan 25.000, waarvan er ruim negenduizend gingen over conflicten op het werk. Volgens gegevens van beroepsorganisatie NMI (Nederlands Mediation Instituut) heeft driekwart van de mediations een happy end.
Anders dan een advocaat is een mediator geen beschermd beroep. Iedereen mag het uitoefenen. Veel voormalige personeelsmanagers houden zich ermee bezig. Nederland telt ruim 3900 officieel geregistreerde mediators. Na een snelle opmars van de bij het NMI geregistreerde mediators, nam hun aantal de laatste jaren weer wat af. Hun bloeiperiode was in 2003, toen er ruim 4500 waren. Het jaar daarop waren er nog bijna net zo veel mediators, maar de krimp van de beroepsgroep is toen op gang gekomen.

Meer informatie via het Nederlands Mediation Instituut NMI

De onderhandelaar

Aparte onderhandelaars in ontslagzaken zijn er ook, maar het is de meest onzichtbare groep artiesten in het ontslagcircus. Het zijn adviseurs die de beter gesitueerden werknemers terzijde staan. Hun rol is die van coach en adviseur en ze worden ingeschakeld vanwege hun partijdigheid en de intensieve manier waarop zij betrokkenheid tonen met hun klanten.
Daarnaast worden zij ook ingezet door werkgevers, met name om ontslagzaken te regelen zonder gedoe. De onderhandelaar mijdt de publiciteit en zorgt ervoor dat een conflict binnen de perken blijft. Het doel is om ontslagzaken zo snel en geruisloos mogelijk te laten verlopen.
Een onderhandelaar is doorgaans geen advocaat, want die gebruikt vooral het arbeidsrecht als instrument. Vaak zijn onderhandelaars voormalige directeuren, managers of personeelsfunctionarissen. Ze kennen het hele proces rond een ontslag, hebben een groot netwerk en zijn ervaren in het onderhandelingsritueel.

Meer informatie op surplus-nl.com

Het CWI

Het CWI speelt een belangrijke rol op de arbeidsmarkt. Het helpt je aan een baan als je er zelf geen kunt vinden. Maar het pakt ook je baan af als men denkt dat het beter is voor je baas. Werkgevers die hun personeel willen ontslaan, kloppen hier aan voor een ontslagvergunning. Het CWI reikt werkgevers die personeel willen ontslaan vaak de helpende hand. Je baas krijgt rustig een model beëindigingovereenkomst als hij niet weet hoe hij er zelf een in elkaar moet zetten. Zo’n overeenkomst is gewoon te downloaden van de website van het CWI.
Het CWI is verdeeld in zes districten met 150 kantoren. Voor ontslagaanvragen is CWI Nederland verdeeld in zestien werkgebieden. In elk van deze werkgebieden is een kantoor gevestigd met adviseurs die de verschillende ontslagaanvragen in dat werkgebied behandelen.
Ontslagaanvragen worden minutieus beoordeeld door een legertje juristen, die zowel jou als je baas uitnodigen hun argumenten voor of tegen ontslag naar voren te brengen. Het dossier sturen ze naar de ontslagadviescommissie, samengesteld uit vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers. Die velt uiteindelijk een oordeel over de ontslagaanvraag.
De laatste jaren heeft het CWI veel geïnvesteerd in openheid over procedures rond ontslagaanvragen en bekendheid over het toetsen van een ontslagaanvraag. De spelregels (bij het CWI heten die Beleidsregels Ontslagtaak CWI) zijn in 2005 voor het eerst openbaar gemaakt.
CWI’s zijn pietjes precies als het gaat om het wegen van een aanvraag voor een ontslagvergunning. Maar in de meeste gevallen geven zij werkgevers hun zin, en kun jij je koffers pakken. Bepaald geen vriend dus. Het CWI wordt vaak van oneerlijkheid beschuldigd bij het beoordelen van een ontslagaanvraag. Grillig, vooringenomen, alle vooroordelen zijn wel eens uitgekomen. Maar beter dan dit is er niet.

Meer informatie op de website van werk.nl, de website van het CWI

UWV

UWV is de uitkeringsfabriek van Nederland die heel wat meer doet dan alleen uitkeringen verstrekken. Het is een machtige adviesorganisatie die op de achtergrond altijd aanwezig is als zieke of arbeidsongeschikte werknemers de zak krijgen. UWV is ook belast met het aan het werk houden van werknemers, het beoordelen van ziekte of arbeidsongeschiktheid en het helpen van uitkeringsgerechtigden in de mallemolen van de bureaucratie. De organisatie telt ruim 17.000 medewerkers. Bij ontslagaanvragen die binnenkomen waar arbeidsongeschiktheid een rol speelt, vraagt het CWI in veel gevallen advies aan UWV.

Meer informatie via de website van het UWV

Kantonrechters

Nederland telt ruim tweehonderd kantonrechters die verdeeld zijn over 62 kantongerechten, die officieel onder de rechtbank vallen, sector kanton. Behalve het arbeidsrecht houden zij zich ook bezig met allerhande lichte civiele geschillen.
Kantonrechters zijn eigenlijk de stofzuigers van de rechtspraak. Binnen de hiërarchie van de rechters staan zij op de onderste trede. Naast de kantongerechten zijn er negentien rechtbanken, vijf gerechtshoven en de Hoge Raad. De hogere rechters houden zich niet bezig met ontslagzaken.
De kantonrechter is je grootste vijand in een ontslagzaak, want die ontbindt uiteindelijk jouw arbeidsovereenkomst. Aardige, integere mensen, dat wel. Maar ze varen een eigen koers en laten zich nauwelijks beïnvloeden, zo blijkt uit onderzoek van 2006 naar de kantonrechtspraak (‘Kantonrechtspraak in de 21e eeuw’). Slechts twee van de honderd werknemers komen de rechtszaal weer uit met behoud van hun baan.
Hoger beroep is niet mogelijk tegen de uitspraak. Er is slechts een uitzondering: als je ontslagen bent op staande voet. Dat kun je aanvechten bij de kantonrechter. Als je het met zijn vonnis niet eens bent, kun je hiertegen hoger beroep aantekenen.

Bestuursrechter

Ben je ambtenaar, dan krijg je niet met een kantonrechter te maken, maar met de bestuursrechter. Ambtenaren hebben zo hun eigen rechtbanken. Ook als de bestuursrechter het ontslag gegrond acht, ben je nog niet kansloos als ambtenaar. Je kunt binnen zes weken naar de Centrale Raad van Beroep.
Anders dan een kantonrechter gaat het in het ambtenarenrecht om formaliteiten. Kantonrechters proberen tussen regels door te lezen om aan de weet te komen wat er echt speelt. Ambtenarenrechters zijn heel anders. Zij kunnen op puur formele gronden besluiten nemen. Bijvoorbeeld als een van de regels niet helemaal goed zijn nageleefd.